TTXVN 15/12/2017 13:40 |
Hà Nội (TTXVN 15/12)--
Tờ Channel NewsAsia mới đây đăng bài viết của 3 học giả về an ninh hàng hải gồm Bernard Miranda, Graham Ong-Webb and Collin Koh tại Chương trình An ninh hàng hải, thuộc Trường nghiên cứu quốc tế RSIS, Đại học Công nghệ Nam Dương (Singapore), trong đó nhấn mạnh rằng những xung đột trên Biển Đông cần sự điều phối tốt hơn và thấu hiểu trên thực tế.
Theo bài viết, trong bối cảnh triển vọng đạt được Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) còn “rất không chắc chắn”, thì Bộ Quy tắc đối với những sự va chạm không mong muốn trên biển (CUES) có thể là một cơ chế hữu ích giúp kiểm soát căng thẳng gia tăng từ những tranh chấp trên Biển Đông.
CUES được lực lượng hải quân 21 nước trong khu vực (bao gồm cả Trung Quốc và Mỹ) ban hành vào tháng 4/2014 sau một loạt các vụ va chạm, đối đầu trên không và trên biển tại Biển Đông. Vào tháng 9/2016, ASEAN và Trung Quốc đã thông qua một tuyên bố chung thực thi CUES, đặc biệt trên Biển Đông, theo đó sáng kiến này trở thành một biểu tượng chính trị mạnh mẽ.
Tuy nhiên, trong hình hài hiện tại, CUES không phải là liều thuốc "chữa bách bệnh".
Bản chất là một cơ chế giảm căng thẳng đối với hải quân các nước trên biển, nhưng CUES hầu như không định hình hay khuôn khổ hóa những gì đã được một số lực lượng hải quân tiến hành trong một vài thời điểm.
Ở mức độ quân sự, ngay cả khi CUES áp dụng với các máy bay của hải quân, thì sáng kiến này vẫn tiếp tục tập trung vào những sự va chạm trên biển chứ không phải trên không. Các tàu ngầm cũng không được đề cập. CUES cũng không bao gồm các tàu tuần duyên dân sự. Đáng lo ngại là một số quốc gia có tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông đã chủ động điều khiển các thành tố hàng hải bán quân sự như một phương tiện để áp đặt chủ quyền trong các vùng nước tranh chấp. Cụ thể, Trung Quốc đã mở rộng các lực lượng dân quân trên biển (từ các đội tàu đánh cá ở trong nước - vốn là đội tàu đánh cá lớn nhất thế giới với khoảng 200.000 chiếc). Dân quân trên biển của Trung Quốc cũng đã bao vây các tàu quân sự nước ngoài như vụ tàu USS Impeccable ở ngoài khơi đảo Hải Nam hồi tháng 3/2009 và gần đây đã hỗ trợ và bảo vệ các hoạt động xây dựng trái phép trên Biển Đông.
Ở mức độ chiến lược, CUES đặt ra một nền tảng cho COC, với tư cách là một cơ chế hợp tác chiến thuật giúp tăng cường lòng tin giữa các bên. Trong bối cảnh COC chưa được thông qua, CUES được coi là một cơ chế giảm căng thẳng đối với các vụ việc trên Biển Đông. Tuy nhiên, CUES cần phải được tăng cường hơn nữa nhằm nâng cao sự thấu hiểu và thúc đẩy các thông lệ về ứng xử đúng đắn giữa các bên tranh chấp trên thực địa. Lực lượng hải quân liên quan đến CUES cũng có thể tham gia vào việc nghiên cứu các hướng đi an toàn và các biện pháp nhằm ngăn chặn các vụ việc trên Biển Đông. Một cuộc họp ở mức độ nhóm làm việc diễn ra thường xuyên giữa các lực lượng hải quân thành viên có thể thúc đẩy, hỗ trợ và được tổ chức bởi các thành viên ASEAN không có tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông, nhằm tìm ra những hành động cần thiết để thực hiện CUES và tạo ra sự gắn kết với COC khi bộ quy tắc này được ban hành.
Hiện tại, CUES chỉ vạch ra những hoạt động có thể được tiến hành trong tình trạng khẩn cấp. Nhưng một CUES được sửa đổi có thể kết hợp chặt chẽ mức độ phân chia các hoạt động để ngăn chặn và giảm thiểu các vụ việc. Theo đó, một lựa chọn có thể áp dụng là tất cả những bên khai thác biển - chính phủ và phi chính phủ - tự nguyện báo cáo các vụ việc. Một số quốc gia đã ban hành CUES bằng hai ngôn ngữ (tiếng Anh và tiếng bản địa), nhằm giúp những người điều hành hiểu rõ hơn và vận dụng các điều khoản hiệu quả.
Cuối cùng, việc thực hiện CUES cần phải có đào tạo, kiểm tra và đánh giá về tính hiệu quả. Điều này có thể nhận ra thông qua các cuộc tập trận, những sự mô phỏng trên các căn cứ ở bờ biển và các cuộc huấn luyện trên biển. Các chuỗi hoạt động nói trên có thể bao gồm các cuộc diễn tập sẵn có như diễn tập an ninh hàng hải của ADMM+.
Trong hình thái hiện tại, CUES không phải là một giải pháp cho những mối đe dọa tiềm tàng do những cuộc đối đầu không mong muốn giữa các tàu thuyền của các lực lượng khác nhau gây ra. Tuy nhiên, đây vẫn là một văn bản ban đầu có giá trị nhằm tạo điều kiện cho việc xây dựng lòng tin giữa các chủ thể khác nhau hoạt động trên Biển Đông, hay thậm chí trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương .
Trong bối cảnh các cuộc đàm phán về các văn bản chính trị (như COC) vẫn còn đang rất không chắc chắn, và có thể là một tiến trình kéo dài, một thỏa thuận như CUES được xem là bức tường thành ngăn cản những leo thang căng thẳng tiềm tàng của các vụ việc bất ngờ trên biển./.